پس از پایان فصل چهارم برنامه «دورهمی» و با وجود حرف و حدیثهای بسیاری که درباره سرانجام این برند محبوب در برخی رسانهها منتشر میشد،
بالاخره خود مهران مدیری وعده داد که با تغییر ساختار، فصل پنجم این برنامه را روانه آنتن خواهد کرد؛ وعدهای که شب گذشته محقق شد و با رونمایی از ساختار جدید این برنامه، مهران مدیری هم بخش دیگری از ظرفیتهای خود را برای اجرای پرانرژی یک «مسابقه تلویزیونی» به نمایش گذاشت.
به بهانه پخش اولین قسمت از فصل پنجم «دورهمی» و از آنجا که ساختار این برنامه به کل متفاوت از چهار فصل قبل شده است، مروری بر اتفاقاتی خواهیم داشت که شب گذشته مخاطبان شبکه «نسیم» به تماشای آن نشستند؛ برنامهای با نامی آشنا اما با سازوکاری بکر و تجربهنشده در قاب تلویزیون. برنامهای که مهران مدیری خودش آن را یک «کپی درجهیک» توصیف کرد.
ماجرای برنامه «دورهمی» ماجرای ی متفاوت از دیگر برنامههای تولیدشده در تلویزیون طی چهاردهه گذشته محسوب میشود. برنامهای که با ایدهپردازی و کارگردانی مهراب قاسمخانی قرار بود روانه آنتن شبکه «نسیم» شود اما دعوت از مهران مدیری برای اجرای آن، سرنوشتی به کل متفاوت را برایش رقم زد.
فصل نخست دورهمی که خیلی زود به واسطه شباهت جزءبهجزء با یک نمونه خارجی، متهم به کپیکاری شد، برنامهای ترکیبی محسوب میشد. دعوت از مهمان و گفتگوی ویژه با او در کنار آیتمهای نمایشی، ساختار این برنامه را متفاوت از دیگر تاکشوهای آن زمان تلویزیون میکرد. ضعف در طراحی موقعیتهای نمایشی در کنار سایه سنگین اتهام کپیکاری در بخشهای فرعی، خیلی زود مهران مدیری و اجرای او را تبدیل به برگبرنده اصلی «دورهمی» کرد.
اتکای برنامه بر تکگوییهای مهران مدیری و در مواردی شیوه مواجهه او با مهمانان معمولی برنامه، آرامآرام ساختار طراحی شده برای «دورهمی» را هم دستخوش تغییر کرد. در فصلهای بعدی تعدد بازیگران بخشهای نمایشی کاسته شد تا به تک بازیگر همراه مجری رسید و در ادامه همین بازیگر هم کنار گذشته شد تا «دورهمی» در فصل چهارم به یک برنامه گفتگومحور محض بدل شود. برنامهای که هر چند در ظاهر دیگر تفاوتی با دیگر برنامههای گفتگومحور تلویزیون نداشت اما هنوز مهمترین برگبرنده خود را حفظ کرده بود؛ مهران مدیری.
برنامه «دورهمی» در مسیری که از ابتدا تا به اینجا پیموده بارها دستخوش تحول شده و حالا در عبور از فصل چهارم به فصل پنجم، دست به یک ساختارشکنی زده است؛ مهران مدیری ایدهای به کل متفاوت را با همان برند شناخته شده روانه آنتن کرده است و باید دید در این دورخیز برای رسیدن به استاندارد تازه برای ساخته یک مسابقه هیجانانگیز در قاب تلویزیون تا چه اندازه میتواند موفق عمل کند.
«دورهمی» در فصل تازه نه یک برنامه گفتگومحور که یک مسابقه تمام عیار است؛ مسابقهای بر پایه اطلاعات عمومی شرکتکنندگان که تفاوت اصلی آن در سازوکار فیزیکی حضور شرکتکنندگان در استودیو و به چالش کشیدن تمرکز آنها در موعد پاسخ به سوالات است.
براساس آنچه شب گذشته روی آنتن رفت، مسابقه «دورهمی» در هر قسمت ۸ شرکتکننده اولیه دارد. این ۸ شرکتکننده در بخش نخست که مهران مدیری عنوان آن را «بخش دایره» اعلام کرد، به سوالاتی دو گزینهای و چند گزینهای در حوزههای مختلف پاسخ دادند تا با جمعآوری امتیازات تکلیف صعودکنندگان به مرحله بعد مشخص شود. اصلیترین ویژگی متمایز این بخش کیفیت اجرای نمایشی مهران مدیری بود. مدیری در این بخش در مقام مجری و پرسشگر، هم شرکتکنندگان را فریب میداد و هم آنها را برای رسیدن به پاسخ اصلی راهنمایی میکرد.
براساس امتیازات دو نفر از شرکتکنندگان در همین مرحله حذف و ۶ نفر دیگر به مرحله دوم برنامه که همان مرحله «ربات» بود، راه پیدا کردند. این بخش به لحاظ سختافزاری، چالش اصلی برای شرکتکنندگان حاضر در این مسابقه محسوب میشد.
شرکتکنندگان در این قسمت روی صندلیای که بر روی بازوی متحرک یک ربات غول پیکر تعبیه شده بود، قرار میگرفتند و با انتخاب یک سطح از چهار سطح عملکرد ربات، آمادگی فیزیکی خود برای پاسخ به سوالات این بخش را به چالش میکشیدند. در این مرحله ربات شرکتکننده را حرکت داده و بهصورت اتفاقی در مقابل سوالهای یکی از حوزههای مختلف اطلاعات عمومی قرار میداد؛ وضعیت نامتعادل شرکتکننده، تمرکز او برای پاسخ به سوال را به چالش میکشید اما او تنها ۳۰ ثانیه برای پاسخ به سوال فرصت داشت.
تفاوت عملکرد ربات در سطوح چهارگانه به شدت و شتاب حرکت بازوی متحرک و به تبع آن هیجان و استرس واردشده به مخاطب مرتبط بود و اجرای مهران مدیری و تلاش برای افزایش هیجان مخاطبان و شرکتکنندگان در این بخش، از ویژگیهای این بخش از مسابقه بود.
اما تمام این تجربهها تازه برای مخاطبان رسانه ملی، ابتکار تیم «دورهمی» نیست. این مسابقه کپیای از مسابقه معروف Mental Samurai است که در شبکه فاکس ایالات متحده و در سال ۲۰۱۹ تولید شده است.
سالهاست که بسیاری از برندهای جهانی با تغییراتی در ساختار و الگو به تلویزیون راه پیدا میکنند اما شاید در چند سال اخیر به واسطه بهرهگیری مخاطب از شبکههای اجتماعی و تطبیق دادن عکسها و تصاویری از کپی نعل به نعل از سریالها، تاکشوها و مسابقههای جهانی، این آثار با حجم گستردهای از واکنشهای موافق و مخالف، انتقادی و طنز مواجه شده است.
پخش اولین قسمت از همین برنامهها که عیناً و در همه جزئیات الگوی ساختاری از نسخه اصلی کپی شدهاند گاهی با هجمههای تند و تیز انتقادی هم مواجه شده است به ویژه وقتی در کشور ما کپی رایت و حق مالکیت معنوی آثار هنری به رسمیت شناخته نمیشود و یا وقتی جزء به جزء از نسخه اصلی بهره برداری میشود اما حتی اشاره کوچکی هم به آن نمیشود بار انتقادها بالاتر هم میگیرد.
«عصر جدید» جدیترین نمونه از این دست مسابقات بود که ساختار آن از مسابقات استعدادیابی «آمریکاز گات تلنت» گرفته شد و همان مدل استعدادیابی در نسخه ایرانی هم پیاده شد. مسابقهای که احسان علیخانی اجرایش را بر عهده گرفت و امین حیایی، آریا عظیمی نژاد، رویا نونهالی و بشیر حسینی چهار داور آن شدند.
«عصر جدید» از ابتدای پخش و تا اواخر پخش در تمام طول یک فصل با انتقادات گسترده رسانهها، کاربران و چهرههای فرهنگی مواجه شد و البته جزو مسابقههای پرطرفدار تلویزیون هم بود که بارها عنوان پربینندهترین را نصیب خود کرد. مسابقات استعدادیابی در حوزه خوانندگی و بازیگری پیش از این هم در تلویزیون تولید میشد اما کپی برداری عین به عین، پروداکشن بزرگ، حضور علیخانی و جنجالهای مهمانان مختلف برنامه باعث شد این کپی برداری بیشتر به چشم بیاید. درحالیکه احسان علیخانی در ابتدای پخش به ساختار کپی این مسابقه اشارهای نکرد و بعد از مدتها فاصله از پخش، صریحتر از ساختار جهانی مسابقه سخن گفت و از آن دفاع کرد.
قبل از «عصر جدید»، شبکه سه «برنده باش» را روی آنتن برد که محمدرضا گلزار مجری این مسابقه تلویزیونی بود و اتفاقاً قبل از تولید و حتی آغاز پخش این برنامه با حضور در «ماه عسل» که آخرین فصل آن هم بود با صراحت به برند جهانی «برنده باش» اشاره کرد و تاکید کرد در کشورهای مختلفی این مسابقه با همین قالب در حال اجراست و حالا او علاقه دارد همین مسابقه را در ایران هم اجرا کند.
«برنده باش» نیز نعل به نعل ساختار «میلیونر شو» را پیاده کرد که البته اولین مسابقه با این ساختار نبود و پیش از آن «پنج ستاره» و حتی قبل تر از آن هم مسابقههایی با این فرمت در تلویزیون تولید شده بود اما حضور محمدرضا گلزار، جوایز هنگفت و افراد پشت پرده آن باعث برجسته شدن الگوی کپی این مسابقه شد.
غیر از این دو نمونه، تاکشوها و مسابقههای مختلف دیگری در تلویزیون کپیهایی از آب درآمدهاند که نسخهای جهانی داشتهاند. مسابقه «ایران» در شبکه یک که فصل اول آن را سام درخشانی اجرا کرد، مسابقه «اعجوبه ها» که فصل اول آن با اجرای مهران غفوریان روی آنتن رفت، «سیم آخر» رضا رشیدپور و حتی فصل اول «دورهمی» از این دست بودهاند.
