زیرنویس، ۱۴۰۴/۱۱/۳۰
کمتر از یک ماه تا پایان سال ۱۴۰۴ باقی مانده و صنعت گردشگری ایران در وضعیتی ایستاده که فعالان این حوزه آن را بیسابقهترین دوره رکود در دهههای اخیر توصیف میکنند؛ رکودی که نهتنها چراغ آژانسها و دفاتر خدمات مسافرتی را کمسو کرده، بلکه به گفته بسیاری از کنشگران این صنعت، آینده […]
به گزارش زیرنویس، کمتر از یک ماه تا پایان سال ۱۴۰۴ باقی مانده و صنعت گردشگری ایران در وضعیتی ایستاده که فعالان این حوزه آن را بیسابقهترین دوره رکود در دهههای اخیر توصیف میکنند؛ رکودی که نهتنها چراغ آژانسها و دفاتر خدمات مسافرتی را کمسو کرده، بلکه به گفته بسیاری از کنشگران این صنعت، آینده یکی از ارزآورترین بخشهای فرهنگی کشور را در هالهای از ابهام فرو برده است. مجموعهای از رخدادهای سیاسی و امنیتی، از ناآرامیهای دیماه تا تشدید تنشها میان ایران و ایالات متحده آمریکا و افزایش احتمال درگیری نظامی، فضایی ساخته که در آن نام ایران در فهرست هشدار یا منع سفر دستکم ۲۵ کشور قرار گرفته و بسیاری از دولتها از جمله سوئیس، آلمان، بریتانیا، فرانسه، کانادا، استرالیا، ژاپن، کره جنوبی، چین، روسیه، ترکیه و عراق به شهروندان خود توصیه کردهاند از سفر به ایران خودداری کنند یا خاک کشور را ترک کنند.
پیامد مستقیم این هشدارها، کاهش شدید پروازهای بینالمللی بر فراز آسمان ایران و محدود شدن مسیرهای هوایی بوده است. به گفته فعالان صنفی، شمار پروازهای خارجی به حداقل رسیده و شرکتهای هواپیمایی داخلی نیز به دلیل محدودیتهای فنی و بیمهای، امکان پروازهای دوربرد را ندارند. در چنین شرایطی، حتی آن دسته از گردشگرانی که پیش از دیماه برای سفر نوروزی برنامهریزی کرده بودند، با لغو یا تعلیق پروازها، مقصد خود را تغییر دادهاند. برای تعطیلات نوروز ۱۴۰۵ که همواره مهمترین اوج سفر در ایران محسوب میشود، بسیاری از راهنمایان تور اعلام کردهاند هیچ رزرو ورودی یا داخلی دریافت نکردهاند؛ نشانهای روشن از توقف جریان گردشگر.
اما سایه رکود تنها بر گردشگری ورودی نیفتاده است. افزایش هزینههای زندگی، تورم فزاینده و بیثباتی اقتصادی باعث شده سفر از سبد هزینه بسیاری از خانوارها حذف شود. آمارهای رسمی نشان میدهد پیشبینی ۴۵ میلیون سفر نوروزی محقق نشد و حدود ۳۶ تا ۳۷ میلیون نفر در بازه ۲۵ اسفند تا نیمه فروردین سفر کردند؛ به بیان دیگر، حدود ۶۰ درصد جمعیت کشور در نوروز امسال سفری نداشتند. در برخی استانهای گردشگرپذیر، کاهش ۳۰ درصدی ترددهای بیناستانی ثبت شد و در استان خراسان رضوی، رزرو نوروزی هتلها در مواردی به کمتر از ۱۰ درصد رسید.
فعالان باسابقه این صنعت، ریشه بحران را عمیقتر میدانند. به گفته یکی از راهنمایان تور که از دهه ۱۳۹۰ با بازار اروپا و آمریکای شمالی کار میکرده، از دی ۱۳۹۸ و پس از سقوط هواپیمای اوکراینی، روند افول گردشگری شتاب گرفت و اعتراضات سالهای ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ و سپس جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در خرداد و تیر امسال، ضربهای مضاعف وارد کرد. او معتقد است تعداد گردشگران اروپایی در مقایسه با سالهای اوج، به کمتر از پنج درصد رسیده و اکنون حتی بازارهای سنتی شرق آسیا نیز ایران را از برنامه سفر حذف کردهاند. به گفته او، برخی تورگردانان ایتالیایی و اروپایی برای نوروز آینده، کشورهایی مانند عراق، افغانستان و پاکستان را جایگزین ایران کردهاند؛ تغییری که نشان میدهد ادراک ریسک در ذهن گردشگر خارجی تا چه اندازه افزایش یافته است.
رکود ششساله، پیامدهای اجتماعی گستردهای نیز داشته است. برآوردهای صنفی حکایت از آن دارد که بخش بزرگی از راهنمایان تور شغل خود را از دست داده یا به مهاجرت روی آوردهاند. کاهش ۹۰ درصدی درآمد برخی دفاتر خدمات مسافرتی و زیان هزاران میلیارد تومانی پس از قطع اینترنت و لغو سفرها، تنها بخشی از خسارتهای مستقیم این بحران است. افت گردشگری زیارتی و کاهش اشغال هتلها در مقاصدی مانند کیش تا زیر ۳۰ درصد، نشان میدهد بحران، همه شاخههای این صنعت را درگیر کرده است.
این وضعیت در حالی رقم خورده که اهداف سند چشمانداز ۲۰ ساله، دستیابی به ۲۰ میلیون گردشگر خارجی و ۲۵ میلیارد دلار درآمد ارزی در سال پایانی را پیشبینی کرده بود. با وجود ثبت حدود ۶.۳ میلیون گردشگر در سال ۱۴۰۲ و اندکی بیش از ۷ میلیون نفر در سال ۱۴۰۳، حتی برآوردهای خوشبینانه نیز عبور از ۹.۵ میلیون نفر تا پایان امسال را محتمل نمیدانند؛ فاصلهای چشمگیر با هدف تعیینشده.
پیامد دیگر رکود گردشگری، تهدید میراث فرهنگی است. ایران با حدود یک میلیون اثر تاریخی شناساییشده، بیش از ۴۳ هزار اثر ثبت ملی و ۲۹ اثر ثبتشده در فهرست جهانی یونسکو، برای نگهداری و مرمت این سرمایه عظیم به جریان پایدار درآمد نیاز دارد. کارشناسان مرمت هشدار دادهاند که بدون گردشگر و بدون تزریق سرمایه، بناهای تاریخی و خانههای قدیمی در شهرهایی مانند اصفهان و کاشان متروک میشوند و شرکتهای مرمتی به مرز ورشکستگی میرسند. گردشگری، در این معنا، تنها صنعت سفر نیست بلکه پشتوانه اقتصادی حفاظت از هویت تاریخی کشور است
