ایسنا ۱۴۰۵/۳/۳۱
معاون سابق میراث فرهنگی کشور با تأکید بر اینکه آسیبهای ناشی از جنگ بخشی از تاریخ و هویت بناهای تاریخی میشوند، گفت: در فرآیند مرمت آثار آسیبدیده نباید همه نشانههای جنگ را حذف کرد، بلکه باید با روایتگری درست، بخشی از این آثار بهعنوان شاهدان تاریخی برای نسلهای آینده حفظ شوند، همانگونه که در هیروشیما، ورشو و حتی ارگ بم پس از زلزله، «حافظه فاجعه» در کنار بازسازی نگه داشته شد.
در روزگار پس از جنگ، شهرها تنها با مسئله بازسازی زیرساختها مواجه نیستند، بلکه با پرسشی عمیقتر روبهرو میشوند، با ردپای بهجامانده از جنگ چه باید کرد؟ در میان آوارهای شهر و محلههای مسکونی و مراکز آموزشی و علمی و فضاهای آسیبدیدۀ بناهای تاریخی، نوعی حافظه خام و زنده از یک برهه تاریخی شکل گرفته که تصمیمگیری درباره سرنوشت آن، ساده نیست. آیا این فضاها باید بهسرعت پاکسازی و بازسازی شوند تا زندگی عادی به شهر بازگردد، یا بخشی از آنها باید بهعنوان یادمانهایی از جنگ حفظ شوند؟
محمدحسین طالبیان، معاون سابق میراث فرهنگی کشور، معمار و مرمتگر و کارشناس میراث فرهنگی در ادامه سلسله گفتگوهای ایسنا، در پاسخ به این پرسشها گفت: در حوزه آثار میراث فرهنگی، این اتفاقات خود به بخشی از تاریخ آن مکانها تبدیل میشوند و نمیتوان آنها را نادیده گرفت. زمانی که حادثهای مهم در یک بنای تاریخی یا محوطه میراثی رخ میدهد، آن رویداد به بخشی از تاریخ آن اثر تبدیل میشود و در آینده نیز باید به عنوان بخشی از روایت آن مکان مورد توجه قرار گیرد.
او با اشاره نمونههای بینالمللی همچون هیروشیما، اظهار کرد: چنین تجربهای در بسیاری از کشورهای جهان وجود دارد. برای مثال، در هیروشیما نهتنها برای روایت وقایع جنگ موزهای ایجاد شده استکه تمامی اتفاقات را با روایتگری دقیق برای بازدیدکنندگان شرح میدهد، بلکه بناهایی که بیشترین نقش را به عنوان شاهدان جنگ داشتهاند و دارای جنبههای نمادین بودهاند نیز حفظ شدهاند. علاوهبر این، آثار هنری جدیدی نیز توسط هنرمندان خلق شده است که یادآور آن رویداد تاریخی هستند و به انتقال حافظه جمعی کمک میکنند.
طالبیان با اشاره به تجربه ایران در جنگ ایران و عراق، گفت: کشور ما نیز در دوران جنگ تحمیلی با رویدادهای مهمی مواجه بوده است و مکانهای متعددی وجود دارد که اتفاقات تاریخی مهمی در آنها رخ داده است. طی سالهای گذشته روند ثبت، ساماندهی و حفاظت از یادمانهای مرتبط با جنگ آغاز شده است و این اقدامات ادامه دارد. روایت جنگ باید حفظ شود تا بتواند نسلهای بعدی را با اتفاقاتی که در تاریخ کشور رخ داده آشنا کند.
او تأکید کرد: درباره هر بنای آسیبدیده، نحوه روایتگری اهمیت بسیار زیادی دارد و باید مشخص شود که چه بخشهایی از اثر باید حفظ شود، چه نشانههایی باید باقی بماند و چگونه میتوان این روایت را به مخاطب منتقل کرد. برای مثال، در موزه تخت جمشید بخشهایی وجود دارد که آثار آتشسوزی دوران اسکندر را نشان میدهد. برخی سنگها یا آثار به نمایش گذاشته شدهاند تا بازدیدکنندگان متوجه شوند این بخشها در جریان آتشسوزی دوران اسکندر دچار آسیب شدهاند. این خاطره تاریخی بخشی از هویت بناست و اهمیت زیادی دارد.
طالبیان در ادامه به تجربه بازسازی ارگ بم پس از زلزله اشاره کرد و افزود: پس از وقوع زلزله، همه از تخریب گسترده ارگ بم متأثر بودند، اما در همان زمان تلاش شد با آغاز عملیات آواربرداری، امکان مشاهده ابعاد فاجعه برای مردم نیز فراهم شود. در آن زمان مدیریت مجموعه را بر عهده داشتم و با کمک همکاران پایگاههای میراث فرهنگی از جمله پایگاههای تخت جمشید، چغازنبیل و دیگر مجموعهها، سازههایی موقت و مسیرهایی برای بازدید مردم طراحی شد. با استفاده از داربستها و امکانات موجود، پلهایی ایجاد شد که بازدیدکنندگان بتوانند وارد مجموعه شوند، مسیرها را طی کنند و آثار زلزله را از نزدیک ببینند.
