ایران ۲۴ : ۱۷ مرداد ۱۴۰۵
دستور وزیر میراث فرهنگی برای تخلیه پژوهشکده هنرهای سنتی و انتقال آن به سعدآباد، بار دیگر نگرانی ها درباره سرنوشت یکی از مهم ترین مراکز تخصصی هنرهای سنتی ایران را افزایش داده، تصمیمی که منتقدان آن را فراتر از یک جا به جایی اداری می دانند و معتقدند انتقال مجموعه ای با بیش از یک قرن سابقه، بدون تبیین دقیق مأموریت، الزامات حفاظتی و زیرساختهای مقصد، می تواند تبعاتی جبران ناپذیر برای بخشی از میراث زنده هنر ایران داشته باشد.
پژوهشکده هنرهای سنتی میراث دار بیش از یک قرن تجربه در آموزش، پژوهش، احیا و انتقال هنرهای سنتی ایران است؛ جریانی که ریشه های آن به مدرسه صنایع مستظرفه و هنرستان صنایع قدیم بازمی گردد و در طول دهه ها با حضور نسل هایی از استادان و هنرمندان ادامه یافته است.
آثار، اسناد، ابزارها، کارگاهها و دانش فنی موجود در این مجموعه، بخشی از حافظه زنده هنر ایران به شمار میروند، اهمیت ماجرا زمانی بیشتر می شود که انتقال پژوهشکده به مجموعه سعدآباد در شرایطی مطرح شده که هنوز پرونده سرقت ۴۸ تخته فرش نفیس تاریخی از این مجموعه در سال ۱۴۰۲ به نتیجه نهایی نرسیده است.
سوال اصلی منتقدان این است که در چنین شرایطی، آیا پیش از صدور دستور جا به جایی، الزامات حفاظتی، شرایط نگهداری آثار و تجهیزات و زیرساخت های تخصصی مقصد به طور دقیق بررسی شده است یا نه؟
از سوی دیگر، ساختمان ارگ وزارت میراث فرهنگی نیز صرفاً یک فضای اداری معمولی نیست. این بنا با طراحی مهندس معمار حسین امانت و با رویکردی متناسب با حضور هنرهای سنتی و صنایع دستی شکل گرفته بود و قرار بود ارتباطی میان مردم، گردشگران و هنرهای سنتی ایران ایجاد کند.
کارزاری برای نجات پژوهشکده هنرهای سنتی
حالا با دستور تخلیه این مجموعه، این پرسش مطرح است که آیا تغییر محل استقرار، راهحل مشکلات هنرهای سنتی است یا اینکه پیش از هر جا به جایی باید برای بحران های قدیمی تر این حوزه، از کمبود تجهیزات و مواد اولیه تا وضعیت هنرمندان و زیرساختهای پژوهشی، چارهای اندیشید؟
در واکنش به این تصمیم، جمعی از استادان، پژوهشگران، هنرمندان و فعالان میراث فرهنگی و هنرهای سنتی کشور با راه اندازی کارزار «نجات پژوهشکده هنرهای سنتی» خطاب به نمایندگان مجلس، نسبت به پیامدهای این جابهجایی هشدار دادهاند.
در این کارزار تأکید شده که موضوع، صرفاً تغییر مکان یک واحد اداری نیست؛ بلکه آینده یکی از مهمترین زیرساختهای تخصصی هنرهای سنتی ایران در میان است.
توجه حسین امانت به هنرهای سنتی در طراحی ساختمان ارگ وزارت میراث فرهنگی
مصطفی ده پهلوان رئیس سابق پژوهشگاه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در گفت وگو با خبرنگار ایران ۲۴ درباره تصمیم عجیب جا به جایی پژوهشکده هنرهای سنتی اظهار کرد: به نظر من مسأله اصلاً این نیست که مجموعه را از یک مکان به مکان دیگری منتقل کنیم بلکه باید دید فلسفه شکل گیری این مجموعه چه بوده و قرار بوده چه مأموریتی را دنبال کند.
وی افزود: ساختمان ارگ وزارت میراث فرهنگی، که توسط آقای امانت طراحی شده، اساساً با همین نگاه شکل گرفت؛ یعنی قرار بود هنرهای سنتی و صنایع دستی ایران در آن حضور داشته باشند و حتی برای گردشگران و مردم، فضایی شبیه یک نمایشگاه و بازارچه هنری ایجاد شود تا بتوانند با هنرهای سنتی ایران از نزدیک آشنا شوند و آثار مورد نظرشان را تهیه کنند.
ده پهلوان تصریح کرد: بعد از انقلاب و شکل گیری سازمان میراث فرهنگی، هنرهای سنتی نیز به مجموعه میراث فرهنگی آمد و فعالیت های آن در همین مکان ادامه پیدا کرد اما نکته مهم این است که با وجود سابقه طولانی این مجموعه، از دهه ۶۰ به بعد اتفاق خیلی بزرگی در زمینه توسعه هنرهای سنتی نیفتاده است، حتی بسیاری از مواد اولیه ای که در کارگاهها استفاده می شد، مربوط به سال های پیش از انقلاب بود. برای مثال مواد اولیه ای مانند گلابتون و برخی مواد مورد استفاده در زری بافی از همان دوره باقی مانده بود.
